Anne sütünü arttırıcı etkisi olan takviye, ilaç, yiyecek ya da içeceklere genel olarak galagtogog adı verilir. Konuyla ilgili fazlaca sorunuz olduğunu biliyorum. “Sütüm yetmiyor” kaygısıyla fazlaca destek arayışında olan anneyle tanıştım. İnternet bilgi kirliliği ile dolu. Anneler olur olmaz yazıları okudukça iyice moralleri bozuluyor, morali bozuldukça stres nedeniyle en utangaç hormonumuz olan oksitosin utanıp, kaçıyor. O kaçtıkça da süt inmiyor. Kısır döngüye giriliyor. Bu konuya bir de uluslararası kurul sertifikalı bir emzirme danışmanının (IBCLC) gözünden bakın. Haydi başlıyoruz…
Bu bir algı yanılsaması olabilir mi? İnsanlık tarihi boyunca süt yetti
Bilimsel çalışmalar bize gösteriyor ki; annelerin emzirmeyi bırakmalarının en sık nedeni sütlerinin yetersiz olduğu düşüncesidir. “düşüncesidir” diyorum çünkü bu durum gerçekten annenin “ALGI”sından ibaret olabiliyor bazen. Bunun gerçek mi, algıda yanılma mı olduğunu ayırt etmek için sütüm yeterli mi? ve sütün yetmesini belirleyen kontrol araçları bölümüne bakabilirsiniz. “Gerçekten” süt yetersiz mi? Süt azlığı bölümünde, buna yol açabilecek durumlar anlatılmaktadır, bu sebeplerden herhangi bir siz de var mı? Bunu bir emzirme danışmanından teyit ettirebilir ya da bebeğin kilo alımlarını takip eden çocuk hastalıkları uzmanına danışabilirsiniz ancak seçtiğiniz doktorun anne sütü savunucusu olmasına dikkat edin. Emzirmeye nasıl hazırlanmalı bölümündeki hastane ve doktor seçimi alt başlığına bakabilirsiniz. Bunun bir algı yanılsaması olmadığından emin olmalısınız. Çünkü annelerde sıklıkla karşılaştığımız ve emzirmeyi terk nedenlerinin başında yetersiz süt “algısı” geliyor. Zamanından önce emzirmenin sonlanması ile sonuçlanabiliyor.
Dikkatli kullanım
Yüzyıllar boyunca anneler, sütlerini arttırmak amacıyla pek çok bitkiyi kullanmışlardır ancak pek azının biyokimyasal etkisi araştırılmıştır. Hemen hemen her kültürde, süt arttırmak amacıyla bitkilerin kullanıldığını biliyoruz. Ancak kontrolsüz ve bilinçsizce kullanılan bitkilerin de kimi zaman zararlı sonuçlarının da olabileceğini unutmamak ve eğer kullanılacaksa bunun bir uzman gözetiminde yapılmasını tavsiye ederim.
Hindistan’ın ayurvedik geleneklerine göre; annenin yediği susam, hindistan cevizi, bal kabağı, şekerle yapılan pirinçli puding ve ayçiçeği ekstresinin süt yaptığına inanılıyor. Batı kültüründe ise, daha çok arpa ve yulafı görüyoruz. Taze ya da kuru soğan, havuç, börülce, rezene, shatavari (hint kuşkonmazı), peygamber dikeni (milk thirstle) sıklık süt yapan yiyecekler arasında sayılır.
Diğer süt arttırıcılar
Süt arttıran başka bitkiler; galega yani keçi sedef otu; milk thistle yani peygamber/deve dikenidir (2). Galeganın içeriğindeki fitoöstrojenlerin östrojen reseptörlerini uyararak, süt üretimini arttırdığı belirtilmektedir (3). Deve dikeni ve keçi sakalının özellikle erken doğan bebekleri olan annelerin sütünü arttırdığına dair bulgular vardır (4). Ancak tüm bu çalışmalar az sayıda anne ile yapılması ve randomize çalışmalar olmaması nedeniyle bu bitkilerin sütü arttırdığına yönelik bir kanıt bulunmamaktadır. Bunları kullanmadan önce ilaçsız süt arttırma yöntemleri kullanılmalıdır. Sık sık sütü sağmak, emzirmek, ten teması, kanguru bakımı uygulamak gibi… 5 günlük süt arttırma whatsapp kampına buradan kayıt olabilir, katılanların neler dediğine buradan ulaşabilirsiniz.
Süt arttırıcı etkisi sıklıkla bildirilen diğer bitkiler (5, 11):
Alfalfa (Medicago sativa)
Anise seed (Pimpinella anisum)
Black seed (Nigella sativa)
Blessed thistle (Cnicus benedictus)
Caraway seed (Carum carvi)
Coriander seed (Coriandrum sativum)
Dill seed (Anethum graveolens)
Funnel seed (Foeniculum volgare)
Fenugreek seed (Trigonella foenum-graecum)
Goat’s rue (Galega officinalis)
Malunggay or Drumstick (Moringa oleifera)
Marshmallow root (Althaea officinalis)
Milk thistle (Silybum marianum)
Nettle (Urtica urens/urtica dioica)
Shatavari (Asparagus racemous)
Alfalfa: 2018 yılında katıldığım Sara Chana Silverstein’ın eğitiminde,alfalfanın yeşil yapraklı sebzelerde bulunduğu ve yiyeceklerle alınabildiği belirtilmişti. Aslında süt yapmadığı ancak içindeki klorofil sayesinde, annenin diyetindekilerin beden tarafından emilimini kolaylaştırarak etki gösterdiği bildirilmişti. Ayrıca kanamayı önlemek gibi bir etkisi de vardır. (2018 iLactation).
Spirulina/arthrospira platensis: Özel bir cins deniz yosunudur. Yüksek protin içerdiğinden, vejeteryanlara önerilir, sütü arttıma etkisi vardır ve kolayca emilir. İmmün sistemi de destekler (2018 iLactation).
Goat’s rue/galega officinalis: Meme dokusunu arttırır, dolayısıyla sütü arttırır. Bunu bende kendi kızımı emzirirken kullanmıştım ve çok memnun kalmıştım.
Çemen otu (fenugreek): İyi çalışılmış bir süt arttırıcı olmasına rağmen, fare deneylerinde tiroid fonksiyonlarında bozulmalar gösterildiğinden, tiroit hastalarının kullanmasını kişisel olarak önermem.
Değiştirerek kullanın
Uzmanlar, galaktogogları, bedenin bağımlılık kazanarak, tepkisinin zamanla azalmasını önlemek için; her birkaç haftada bir değiştirerek kullanmayı öneriyor.
Karıştırmaktan kaçının
Burada bahsedilen bitkilerin hangi dozda alındığı önemli bir konu. Yeterli dozda alınır ise etkisini gösterebilir. Bu durumu hekiminizle görüşmenizi tavsiye ederim. Yeterli dozda alıp almadığını, terinizin ya da idrarınızın çemen kokmasından basitçe anlayabilirsiniz. Bakın yine bedenimizin işaretlerinin takip ettik…
Süt inme refleksine yardımcı olan galagtogoglar
Rezene, anason, black kohosh, hayıt, dereotu, serbetçiotu, kırmızı böğürtlen (10). Stres kaynaklı sorunlarda papatya çayı.
Süt inme refleksine yardımcı diğer bitkisel destekler
Eski kaynaklarda burundan uygulanan ve içeriği oksitosin olan nazal spreylerden bahsedilirdi. Ancak bunların artık, etkilerinin sınırlı olduğu çünkü oksitosinin etki göstermek için kandan beyne geçemediğine dair bulgular ortaya çıktı. Süt inme refleksini arttırmak için rescue remedy tavsiyeler arasında geçiyor.
Özel durumlar
Making more milk kitabında; hem süt azlığı, hem de hormonal düzensizlikleri bir arada yaşayan anneler için hayıt (vitex) öneriliyor. Hem süz azlığı, hem de Polikistik over hastalığı olan annelere antidiabetik özelliğinden dolayı keçe sakalı tavsiye ediliyor. Kıllanma problemleri ve yumurtalıklarında duyarlılık olanlar içinse, hormonal dengesizliği düzenlemek için cüce palmiye öneriliyor (10).
Shatavari (Sanskritçe, 100 kocalı kadın anlamına geliyor). Tüm üreme problemlerinde özellikle de çocuk sahibi olmak için Hint’li ve Çin’li kadınların sıklıkla kullandığı bir ottur. Rahimdeki oksitosin reseptörlerini bloke ettiğinden erken doğum tehditlerinde ve düşük tehdidinde kullanılmaktadır. Ancak Lisa Marasco tarafından önerilmiyor çünkü fetal gelişimi etkilediğine dair raporlar bulunmaktadır (10).
Ginger/zingiber officinale: Zencefil- Süt arttırır. Doğum sonu grip olanlara önerilir. Meme ucunda beyazlaşma ve aynı anda ağrı, ardından kırmızıya dönen renk değişikliğe ile ağrının da kaybolmasıyla seyreden Reynauld sendromunda da işe yarar (2018, iLactation).
Hamile iken emzirmek ve süt arttırıcı kullanmak
Hamileyken emzirmek istiyorsanız, her bitkinin gebelikte uygun olup olmadığınız bilmeniz gerekir. Çünkü bazılarının rahimde uyarıcı etki yapıp, düşük ya da erken doğuma yol açma etkileri olabilir. Bir önceki gebelikte memeleri büyümemiş olan kadınlar, şu anki gebelikte alfalfa gibi bitkileri kullanırsa, meme dokusu da artabilir. Gebelikte alfalfa, yulaf, ısırgan ,rezene ve şevketi bostan otlarının güvenli olduğu belirtilmektedir (10).
Hem antikolik, hem galaktogog etkili otlar
Eğer bebeğiniz gazlı bir bebekse, hem onu rahatlatıcı, hem de süt arttırıcı etkisi olan anason, kimyon, dereotu, rezene kullanabilirsiniz. Aşağıya bir tarif bırakıyorum, ketifle yudumlamanız dileğimle… (10).
Süt arttıran çay tarifi (Referans no: 10)
Basitçe rezene, kimyon, kişniş, dereotu ve ezilmiş anasondan oluşan bir çayı demleyip, içebilirsiniz. Aşırı dozda almaktan kaçının ve hem sizdeki, hem bebeğinizdeki etkisini gözlemleyip, devam edip, etmemeye siz karar verin. Bedeninizin ve bebeğinizin işaretlerini takip ederek
Süt arttırıcılar nasıl ve ne zaman bırakılır?
Ne zaman bırakılacağı kişiden kişiye değişir. Bebeğinizin artık takviyeye ihtiyacı kalmayana dek kullanabilirsiniz. Galagtogogları bırakırken, birden kesmek uygun bir yaklaşım değildir sevgili anneler. Emziren anneler, kullandıkları takviyeyi azaltarak, kesmeliler. Bunları bırakmaya karar verdiğinizde haftalık 1/4’ünden fazlasını kesmeyin. Eğer sütünüzde bir azalma hissederseniz, eski dozunuza geri dönün. Eğer süt salgılayan meme dokusu azlığı, hormonal problemler ve demir eksikliği varsa, doktor kontrolünde haftalar ve aylarca güvenle kullanabilirsiniz. Bebeğiniz ek gıdaya başlayana dek bile olabilir (10).
Homeopatik süt arttırıcılar
Pulsatilla, kali phos, ignatia’dır. Bir homeopat eşliğinde kullanılmalıdır (10).
Süt arttırmada alternatif teknikler (10)
Akapunktur
Karyopraktis
Akupres
Yoga/pilates: Kol hareketleri memeye giden kan dolaşımını arttırarak, bölgede gevşeme sağlar ve süt akışını kolaylaştırır. Sizin için evde kolayca uygulayabileceğiniz, birkaç basit kol egzersizine buradan ulaşabilirsiniz.
Doz, zehirdir ya da şifadır
Bilinçsizce ve kulaktan dolma şekilde kullanılan bitkilerin hem birbirleriyle etkileşimleri, hem de annenin kullandığı (varsa) başka bir ilacı ile etkileşimi sonucu etkilerin birbirini yok etmesi (antagonist etki) ya da varsa annenin hastalığını kötüleştirmesi gibi tehlikeli sonuçları olabilir. Ayrıca pek çok annede gördüm ki, kullanılan bazı bitkiler bebekte gaz sancısına neden olabilmekte.
Hangi bitki, hangi sıklık ve dozda alınmalıdır?
Bir diğer bilimsel veri paylaşan site, kendisi hem bir çocuk hastalıkları uzman doktoru, hem de uluslararası kurul sertifikalı emzirme danışmanı olan Dr. Jack Newman’ın sitesidir. Bitkisel takviyeleri, hangi doz ve sıklıkta alma önerisi için aşağıdaki linke bakabilirsiniz (Her beden farklı ve eşsiz, her bedende dozajlar farklılık gösterebilir, en ideali kendi doktorunuza danışmaktır).
Süt arttırmak için faydalı linkler:
Mother-food.com
Mobimotherhood.org
Lowmilksupply.org
Kitap: The nursing mother’s herbal/Sheila Humphrey
Süt arttırıcı güvenilir, ürün satan firmalar
Motherlove.com
Wisewomanherbals.com
Naturesway.com
Traditionalmedicinals.com
Mountainroseherbs.com
Pureherbs.com
Birthandbreastfeeding.com
Anneye mesaj: Sütünü arttırmak isteyen annelere öncelikle tavsiyem; süt yapmasına niyet ederek, susuzluk hissetmeyen dek SU içmeniz. Sık sık memelerinizi boşaltmanız. Bunu ya bebeğinizi emzirerek, ya elle sağarak ya da bir pompa aracılığıyla yapabilirsiniz. Sık sık derken illa bir aralık vermek gerekirse 3-4 saatte bir boşaltmalısınız, ama en güzeli hiçbir sayıya takılmadan her bulduğunuz fırsatta memenizi boşaltmak. Zamandan kazanmak için emzirirken aynı anda diğer memeyi sağabilirsiniz. Lütfen ilk zamanlarda az çıkması sizi üzmesin, sağmaktaki amacımız memeleri süt üretmesi için uyarmak. Sütünüz sağdıkça artacaktır.
Emzirmeyi sadece bebeği besleyen fizyolojik bir olay olarak görmeyin, emzirme anne-bebek arasındaki bağı kuvvetlendiren eşi benzeri olmayan bir deneyimdir. Sütünüz az olsa bile bebeğinizle ten teması yapmaktan ya da boş memenizi emzirmekten çekinmeyin. Bu hem duygusal bağlanmanızı güçlendirecek, hem de meme başına uyarı yapılması yoluyla sütünüzü arttıracaktır.
Baba desteği
Klasik süt arttırma tavsiyeleri dışında emzirmedeki en önemli unsuru paylaşmak istiyorum. BABA DESTEĞİ ! Çalışmalar bize gösteriyor ki; annelerin emzirme sürecinde yaşadıkları sorunların başında eşleri tarafından yeterince desteklenmemiş olmaları geliyor (7). İtalyan babalara emzirme eğitimi vererek, ilk altı ayda emzirme oranlarının yükseldiği görülmüş (8). Ülkemizde de benzer bir çalışmada, babaların emzirme konusunda isteksizliği ve destek vermeyişinin, annenin giderek sütünün azalması ve emzirmeyi bırakması ile sonuçlandığı belirlenmiş (9). Tam da bu nedenle bu kitapta babaların emzirmeye nasıl destek verebileceklerine dair bir bölüme yer verdim. Bir hafta sonu eşinizle paylaşım vaktinizde, bu bölümü birlikte okuyabilirsiniz.
@enbabavekizları instagram sayfası, “babalar da çocuk bakabilir” mottosuyla çıktığı 3,5 senelik yolculuğunda, aşkla besleyen ebeveynler için babalar gününde anlamlı bir mesaj paylaşmıştı. https://www.instagram.com/p/Byj6LwTl25H/?utm_source=ig_web_copy_link
Bedeninize güvenin…Doğa size ihtiyacınız olan her şeyi verdi. Gerekirse mama başlamak yerine, bir emzirme danışmanından yardım alın. Mama süt yetersizliği durumunda kullanılacak en son çözüm olmalı. Öncesinde yapılacak ya da en azından denemeye değer pek çok yöntem var.
Gebe kalabilen her kadının, bebeğini besleyecek sütü olduğunu unutmayın !
Kaynaklar:
1- Turkyılmaz C, Onal E, Hirfanoglu IM, Turan O, Koç E, Ergenekon E, Atalay Y. The effect of galactagogue herbal tea on breast milk production and short-term catch-up of birth weight in the first week of life. J Altern Complement Med. 2011 Feb;17(2):139-42.
2- Zuppa AA, Sindico P, Orchi C, Carducci C, Cardiello V, Romagnoli C.J Safety and efficacy of galactogogues: substances that induce, maintain and increase breast milk production. Pharm Pharm Sci. 2010;13(2):162-74.
3- González-Andrés F, Redondo PA, Pescador R, Urbano B. Management of Galega officinalis L. and preliminary results on its potential for milk production improvement in sheep. N Zeland J of Agricultural R. 2004; 47:233-45.
4- Castoldi F, Pivetti V, Moiraghi L, Marangione P, Lista G. Silymarin/galega administration in term and preterm mothers to sustain breast feeding: an observational study. Minerva Pediatr. 2014 Oct;66(5):375-80.
5- Hoover K, Marasco L. “Insufficient milk production”. Rebecca Mannel, Patricia J. Martens, Marsha Walker (Ed.). International Lactation Consultant Association. Core Curriculum for Lactation Consultant Practice. 3rd edition. (s. 835). USA: Jones&Bartlett Learning, 2013.
6- Mohrbacher N. Breastfeeding solutions. (s. 52). USA: New Harbinger Publications, 2013.
7- Gözükara F. Emzirmenin başarılmasında anahtar faktör: Baba desteğinin sağlanması ve hemşirenin rolleri. Harran üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi 2014;11(3):289-296.
8- Psacane A, Continisio G.I, Aldinucci M, D’Amora S, Continisio P. Controlled trial of the father’s role in breastfeeding promotion. Pediatrics 2015;106(4):494-8-).
9- Küçükosmanoğlu E, Acar Y, Altınel Y, Kaçar A. Doğacak bebeğin emzirilmesi konusunda baba adaylarının yaklaşımı. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Dergisi 2001;44(1):349-54.
10- West D, Marasco L. Making more milk. Mc Graw Hill, 2009.
11- Foong SC, Tan ML, Marasco LA, Ho JJ, Foong WC. Oral galactagogues for increasing breast-milk production in mothers of non-hospitalised term infants (Protocol). Cochrane Database of Systematic Reviews 2015, Issue 4. Art. No.: CD011505.