Türkçe İngilizce

Alternatif Bir Doğum Yöntemi: Evde Doğum

KANITA DAYALI UYGULAMALAR DOĞRULTUSUNDA ALTERNATİF BİR DOĞUM YÖNTEMİ: EVDE DOĞUM

ÖZET

Literatürde evde doğumun, seçim kriterlerini karşılayan kadınlar için hastane doğumuna karşılık uygun bir seçenek olduğu belirtilmektedir. Aynı zamanda evde doğumların “planlı” olması gerektiği vurgulanmakta, uzman sağlık personelinin katılımıyla gerçekleşmesi ve hastaneye transfer olanaklarının hızlı, etkin olması gerektiğine dikkat çekilmektedir. Evde doğumun hastane doğumuna karşılık pek çok avantajları olmasına ve perinatal sonuçların hastane doğumlarındaki kadar iyi olmasına rağmen bazı ülkelerde evde doğum oranları halen düşüktür. Bu çalışma sağlık personeline evde doğum konusunda yapılan kanıt temelli çalışmaların özet bulgularını sunmak ve konu hakkındaki bilgilerini güncellemek amacıyla tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler: Evde doğum, ebelik, kanıta dayalı uygulamalar

 

AN ALTERNATIVE BIRTH METHODS IN ACCORDANCE WITH THE EVIDENCE BASED PRACTICE: HOME BIRTH

ABSTRACT

In literature it is concluded that home birth is an acceptable alternative to hospital confinemed for selected pregnant women. It is emphasized that home birth should be “planned”. It is performed by specialist health care provider and rapid, effective transfer to hospital system should be avaliable. Home birth ratio is low in some countries although home birth has a great many paramount feature versus hospital confinemed and perinatal outcomes is excellent as much as at hospital. Current study is planned to present outcomes of evidence based studies which related to home birth and health care provider’s knowledge is updated.

Key Words: Home birth, midwifery, evidence based practice

 GİRİŞ

Her aile insan onuru ve kültürel farklılıkların dikkate alındığı,  güvenli ve memnun edici bir doğum deneyimi yaşama ve doğumunu gerçekleştireceği yer konusunda kendi kararı ile özgürce seçim yapma hakkına sahiptir (American College of Nurse-Midwife (ACNM) 2008). Aileler evde doğumu; bölgesel bir adet, gelenek ya da alışkanlık olması, daha mahrem ve daha rahat olması nedeniyle tercih etmektedir. Anne ve bebeğin duygusal ihtiyaçlarının karşılanması açısından da evde doğum önemli faydalar sağlamaktadırlar (ACNM 2008; Arab Republic of Egypt, Basic Essential Obstetric Care: Protocols for Physicians, 2005).

Amerika’da her yıl 23.843 kadın doğumunu evde yapmayı tercih etmektedir (ACNM 2008). Mısır’daki tüm doğumların yarısından fazlası evde gerçekleşmektedir. Bunların %10’unda doktorlar, %13.9’unda ebe ya da hemşireler bulunmaktadır (Arab Republic of Egypt, Basic Essential Obstetric Care: Protocols for Physicians 2005). İngiltere’de yasal düzenlemelerle gebelere evde doğumun bir seçenek olarak sunulmasından bu yana evde doğum oranları %1’den %2’nin üzerine çıkmıştır. Fakat İngiltere’de evde doğum  %1-20 arasında değişen oranlarda bölgesel farklılıklar göstermektedir. Birinci basamak sağlık personelinden özellikle pratisyen hekimlerin evde doğuma karşı olumsuz tutumlarının olduğu bildirilmektedir. Araştırmalar her beş kadından en az birinin evde doğumla ilgili bilgi almak istediklerini fakat bu bilginin sağlanmasını ve bu seçeneğin gerçekleşmesini destekleyen düzenlemelerin her zaman bulunmadığını göstermektedir (The Royal College of  Midwives (RCM) 2007). Diğer taraftan evde doğumun bir nevi devlet yaptırımı sayılabileceği Hollanda’da evde doğum oranı %30-40 arasındadır. Hollanda’nın sağlık sistemi, kadınları evde doğurmaya teşvik etmektedir. Ev ortamının daha doğal, sıcak ve güvenli oluşu üzerinde durulmakta ve bunun doğumu kolaylaştıran çok önemli bir faktör olduğu vurgulanmaktadır. Hollanda dünyada perinatal mortalite ve morbidite oranlarının en düşük olduğu ülkedir (ACNM 2008; Ullmann 2008; Yılmaz 2003). 

2008 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA)  verilerine göre Türkiye’de evde doğum oranı %10’dur. Bu doğumların %8’i geleneksel ebe veya akraba/arkadaş tarafından yaptırılmaktadır (http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2008/data/TNSA-2008_ana_Rapor-tr.pdf).  Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA) Türkiye’de evde doğum yapma oranının bölgelere göre değişmekle birlikte %12.7 ile %54.4 arasında olduğunu belirtmektedir (http://  www.un.org.tr unfpa_tur/3rdcountryprogramme1document. asp). TNSA 2008 verilerine göre, Türkiye’nin en yaygın evde doğum yapma oranı %27 ile doğu bölgesinde görülürken, en az Orta Anadolu bölgesinde (%1) görülmektedir (http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2008/

data/TNSA-2008_ana_Rapor-tr.pdf).

Günümüzde Hollanda, Avustralya gibi ülkeler başta olmak üzere Yeni Zelanda, İngiltere gibi ülkelerde de evde doğum hizmetleri sağlık politikalarınca desteklenmektedir. Yapılan çalışmalar, evde doğumun hem anne hem de bebek için hastane doğumu kadar iyi sonuçları olduğunu göstermektedir (ACNM 2008; RCM 2007).

Doğum olayı normal bir süreçtir, evde gerçekleştiğinde uzman ya da uzman olmayan kişilerin yardımıyla olabileceği gibi yardımsız da olabilir. Araştırmalar evde doğumun güvenli olabilmesi için “planlı” olmasını ve uzman kişilerce desteklenmesini önermektedir. Araştırmacılar; “planlı evde doğumu” “uzman bir sağlık personelinin katılımıyla gerçekleşen,  belli kriter doğrultusunda seçilmiş gebe kadınların doğum öncesi, doğum sırası ve doğum sonrası dönemde bakımı ve gerektiğinde hastaneye transferinin sağlaması” şeklinde tanımlamaktadır(Muhammad 2008).

Evde Doğumun Olumlu Yönleri

1-    Gebenin  tanıdık  bir çevrede doğum yapması, onun doğuma aktif olarak katılımını sağlar, ebe ile sıkı bir işbirliği yapmasına imkan verir.  Alışıldık mekan, güven duygusu verir ve korkuları yok eder.

2-    Doğumdan sonraki ilk saatlerde evde bulunulması hem anne hem de bebek için uyumu  kolaylaştırıcıdır.  Yenidoğan için ev ortamı aile çemberine katılım için en uygun ortamdır. 

3-    Ev ortamı kadının güvenlik, rahatlık, özgürlük ve mahremiyet gibi ihtiyaçlarını karşılamak için elverişlidir.

4-    Şahsi ve kişiye özel olarak doğuma eşlik edilmesi, doğum yapanı ‘kadın olarak ve eşiyle birlikte çift olarak’ güçlendirir.

5-    Kadın evde kendine rahatlatıcı bir ortam sağlayabilir ve doğum yapacağı mekanı ‘kişiye özel’ düzenleyebilir (hoşa giden müzik, koku vs)

6-    Öngörülen doğum pozisyonları ve davranış şekilleri yoktur. Kadın en rahat ettiği pozisyonu tercih edebilir, sık sık pozisyon değiştirebilir. Kasları gevşeten ve doğumu kolaylaştırıcı etkisi olduğu bilinen sıcak duş yöntemini kullanabilir.

7-    İlaç veya tıbbi müdahaleye ihtiyaç yoktur.

8-    Hastane doğumlarına kıyasla %68 daha ucuzdur.

9-    Bebeklerin “karışma” riski yoktur.

10- Hastanede olmaya bağlı “nozokomiyal enfeksiyon” gelişme riski yoktur.

11- Diğer çocukların bakımı ve ev işleri kesintiye uğramaz.

12- Gebeye doğum sırasında eşi, annesi, kız kardeşi, arkadaşı gibi pek çok kişiyle birlikte olma imkanı verir.

13- Evde doğum sonrası emzirme oranları yüksektir. Anne-bebek iletişimi erken dönemde başlar.

14- Eşler ve diğer aile üyelerinin doğum sürecine katılmasına imkan verir. Aile bireylerinin mutluluk ve sevinçlerini paylaşmasını, doğum anını hep birlikte kutlamalarını  sağlar (Muhammad 2008; Ullmann 2008; Yılmaz 2003).

Evde Doğumun Olumsuz Yönleri

1-    Her doğum bir risk taşır. Evde yapılan doğumda, transferi gerektiren bir durum  belirirse; hastaneye ulaşıp, müdahale edilene kadar geçen süre zaman kaybı olabilir. Ancak yapılan çalışmalar, tecrübeli ebelerin olası problemleri erkenden tanılayıp, zamanında transferi sağladığını ortaya koymaktadır.

2-    Evde uzman ekip ve ekipman bulunmaz (Muhammad 2008; Ullmann 2008; Yılmaz 2003).

Evde Doğumla İlgili Araştırmalar

Güvenli

Komplikasyonsuz gebelikler için evde doğumun daha az güvenli olduğuna dair bir kanıt yoktur (RCM 2007). Son yıllarda yapılan prospektif, kontrollü kohort çalışmalar ve tanımlayıcı çalışmalarda, planlı evde doğumun mükemmel perinatal sonuçları olduğu belirlenmiştir (Hodnett ve ark 2005). Evde doğum aynı zamanda perinatal mortaliteyle ilişkili tıbbi girişimleri, müdahaleli doğumları ve sezaryen doğumları azaltmaktadır (Olsen 1997). Blix ve arkadaşlarının (2008) 1985’ten günümüze kadar olan planlı evde doğumların sonuçlarının değerlendirildiği 10 çalışmanın özetlerini derlediği çalışmasında; toplam perinatal ölüm hızının binde 2,9 ve intrapartum ölüm hızının binde 0,8 olduğu bildirilmektedir. Hodnett ve arkadaşlarının (2005) evde ve hastanede yapılan doğumları kıyaslamak amacıyla, kanıt temelli bir veritabanı olan Cochrane’deki randomize çalışmaları değerlendirdiği sistematik derlemesinde; intrapartum anestezi kullanımının (4 çalışma; n=6703; relative risk (RR) 1,19; %95 güven aralığı 1,01-1,40), ve epizyotomi oranının azaldığı (5 çalışma; n=8529; RR 0,85; %95 güven aralığı 0,74-0,99), spontan vaginal doğum oranının (5 çalışma; n=8529; RR 1,03; %95 güven aralığı 1,01-1,06), bir sonraki doğumunda yine aynı koşullarda doğumu tercih etme oranının (1 çalışma; n=1230; RR 1,81; %95 güven aralığı 1,65-1,98), intrapartum bakımdan memnuniyet düzeyinin (1 çalışma; n=2844; RR 1,14; %95 güven aralığı 1,07-1,21), emzirmeye başlama (2 çalışma; n=1431; RR 1,05, %95 güven aralığı 1,02-1,09)  ve 6-8 haftaya kadar sürdürme oranının (2 çalışma; n=1431; RR 1,06; %95 güven aralığı 1,02-1,10)  anlamlı şekilde arttığı bildirilmektedir (Hodnett ve ark 2005).

1994’te İngiltere’de 6000 planlı evde doğum olgusunda yapılan çalışma sonucunda; postpartum hemoraji riskinin daha az olduğu belirlenmiştir (Chamberlain, Wraight ve  Crowley 1994). 1996’da British Medical Journal’da yayınlanan geniş çaplı araştırmalar sonucunda, yeterli alt yapı ve destek sistemlerin mevcut olması halinde evde doğumun normal ve düşük riskli gebelikler için güvenli olduğu sonucuna varılmıştır (RCM 2007). Olsen (1997)’in toplam 24.094 planlı evde doğum olgularını içeren 6 kontrollü çalışmanın meta-analizini yaptığı çalışma sonucunda “seçim kriterlerini karşılayan kadınlar için planlı evde doğumun hastane doğumuna karşılık uygun bir seçenek olduğu ve daha az tıbbi girişimle sonuçlandığı” vurgulanmaktadır. Bu çalışmanın sonucunda evde doğumun daha az müdahale gerektirdiği ve evde doğan bebeklerin Apgar skorlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. İngiltere’de Murphy ve Fullerton (1998) tarafından yapılan çalışma sonucunda “uzman sağlık personeli tarafından yaptırılan ve gerektiğinde hastaneye transferin kolaylıkla yapıldığı sistemlerin mevcut olduğu şartlarda, evde doğumun olumlu sonuçlarla ilişkili olduğu” belirtilmektedir. 1998’de kanıt temelli bir veritabanı olan Cochrane Review “tüm düşük riskli gebe kadınlara planlı evde doğumun bir seçenek olarak önerilmesini” tavsiye etmektedir (RCM 2007; Şahin, Bıldırcın ve Gökyıldız 2004).

Standartlar

Evde doğum uygulaması kriterleriyle ilgili ülkeden ülkeye, şehirden şehire farklılık gösteren standartlar mevcuttur. Bölgesel farklılıklar gösteren tıbbi uygulamalar, uygulamaların kalitesi, işbirliği, rahatlık, deneyim, hekim veya ebenin mesleki becerisi, donanımı ve yasalardaki farklılıklar gibi pek çok faktör bu konuda bir rehber hazırlamayı olumsuz etkileyen faktörlerdendir (ACNM 2008). 

Hastaneye Transfer

İngiltere’de evde gerçekleşen doğumlarla ilgili rapora göre (1994); planlı evde doğumların %16’sının hastaneye transfer edildiği belirlenmiştir. Bu transferlerin %4’ü doğum eylemi başlamadan önce, %12’si doğum eylemi sırasında gerçekleşmiştir. Transferi gerektiren durumların başında doğum eyleminin ilerlememesi ve erken membran rüptürü gelmektedir. Hastaneye transfer edilen 769 olgunun çoğunun sağlık durumu iyi olmakla birlikte yalnızca 2 vaka ölü doğum ve 2 vaka neonatal ölümle sonuçlanmıştır  (Chamberlain ve  ark. 1994). Blix ve arkadaşlarının yaptığı sistematik derlemede ise; 10 çalışmadan elde edilen sonuçlara göre planlı olarak evde doğum yapmış toplam 30,204 kadının %9,9-23,1’i doğum sırası ya da sonrasında hastaneye transfer edildiği bildirilmektedir (Blix ve ark. 2008).

 Hodnett ve arkadaşlarının (2005) Cochrane’de yer alan kanıt temelli randomize çalışmaları değerlendirdiği sistematik derlemesinde; doğum öncesi ya da sırasında hastaneye transfer edilme oranı %29-%67 olarak bildirilmektedir. Kanıtlar prematürite, fetal distres, madde bağımlılığı, çoğul gebelik, gebelikte diabet gibi belli başlı tıbbi durumlar ve obstetrik komplikasyonları bulunan vakaların hastaneye transferinin optimal perinatal sonuçlar için uygun olacağını vurgulamaktadır (Hodnett ve ark 2005).

American College of Nurse-Midwives; evde doğumla ilgili ailenin ve ebenin bazı sorumlulukları olduğunu belirtmektedir. Ailenin sorumlulukları şunlardır:

-       Bakımın sorumluluğunu paylaşma

-       Perinatal dönem için yeterli sosyal destek sağlama

-       Doğumun anestezisiz gerçekleşmesini kabul etme

-       Evde doğum için seçim kriterlerini anlama ve kabul etme

-       Doğum için uygun ortamı hazırlama

-       Gebeliği sağlıklı şekilde sürdürme ve sağlığı koruma

-       Ebe ile açık ve yalın bir iletişim kurma

Ebenin evde doğumla ilgili sorumlulukları ise şöyledir:

-       Evde doğum için gerekli düzenlemeleri yapması için aileyi bilgilendirme

-       Antenatal, intranatal ve yenidoğan dönemi de dahil olmak üzere bebeğin sağlığını değerlendirme ve uygun girişimleri yapma

-       Anne ve bebekte gelişebilecek potansiyel riskleri ve acil durumları erken dönemde tanılama

-       Beklenenden farklı bir durum geliştiğinde uygun müdahaleyi yapma

-       Girişimlerini etik kurallar ve klinik standartlar doğrultusunda gerçekleştirme

-       Gerektiğinde diğer sağlık ekibi ile işbirliği yapma ve aileyi yönlendirme

-       Gebe kadın ve ailesiyle açık ve yalın bir iletişim kurma

-       Evde doğumla ilgili güncel çalışma sonuçları ve kanıta dayalı uygulamaları yakından takip etme (ACNM 2008).

SONUÇ VE ÖNERİLER

Uluslararası düzeyde yapılan çalışmalarda, seçim kriterlerini karşılayan kadınlar için planlı evde doğumun hastane doğumuna karşılık uygun bir seçenek olduğu ve daha az tıbbi girişimle sonuçlandığı” vurgulanmaktadır (ACNM 2008, Olsen 1997; RCM 2007). Evde yapılan doğumlarda sezaryan doğumların ve postpartum hemoraji riskinin azaldığı, evde doğan bebeklerin Apgar skorlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. American College of Nurse-Midwives ve The Royal College of Midwives (İngiltere) herhangi bir risk taşımayan kadınların uzman sağlık personelinin de katılımıyla evde doğum yapmalarını  desteklemektedir. Ülkeler bazında evde doğumu destekleyen hizmet ve politikaların geliştirilmesi için kanıt değeri taşıyan çalışmalara ihtiyaç vardır. 

 

 

 

 

 

KAYNAKLAR

 American College of Nurse-Midwife (ACNM) Clinical Bulletin Number 7 (2008). Criteria for provision of home birth services. Erişim: 06.01.2009. http:// www.midwife.org/memberFiles/education/ClinicalBulletinNo7.pdf .

 Arab Republic of Egypt, Ministry of Health and Population, Basic Essential Obstetric Care: Protocols for Physicians (2005). Clean and Safe Home Birth. Standards of Practice for Integrated MCH/RH Services: First Edition (pp.241-260). Erişim: 10.01.2009. http: //  www.drguide.mohp.gov.eg/newsite/E-Learning/ICD10/Chapter%209.pdf

Blix E, Øian P, Kumle M (2008). Outcomes after planned home births. Tidsskr Nor Laegeforen, 6;128(21):2436-9.

Chamberlain G, Wraight A, Crowley P (1999). Birth at home. National Birthday Trust Report on Home Births. Pract Midwife, 2(7): 35-39.

 Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu (UNFPA). Erişim tarihi: 12.01.2009.

http://  www.un.org.tr unfpa_tur/3rdcountryprogramme1document. asp.

 Hodnett ED, Downe S, Edwards N, Walsh D (2005). Home-like versus conventional institutional settings for birth. Cochrane Database Syst Rev. 25;(1):CD000012.

 Muhammad EH (2008).  Home Birth. Erişim: 30.12.2008.

http://www.obgyn.net/educationaltutorials/educationaltutorials.asp?page=/english/pubs/features/presentations/hennawy03/hennawy03-ss

 Murphy PA, Fullerton J (1998). Outcomes of intended home births in nurse-midwifery practice: a prospective descriptive study. Obstet Gynecol., 92(3):461-470.

 Olsen O (1997). Meta-analysis of the safety of home birth. BlRTH,  24(1): 4-13; discussion 14-6.

 Olsen O,  Jewell MD (2008). Home versus hospital birth. Cochrane Database of Systematic Reviews, 4 (Status: Unchanged).Erişim: 17.01.2009.

http:// mrw.interscience.wiley.com/cochrane/clsysrev/articles/CD000352/pdf_fs.html

 Royal College of Obstetricians and Gynaecologist  and Royal College of Midwives Joint Statement No.2.(2007).  The Royal College of  Midwives (RCM). Position Paper 25: Home Birth. Erişim: 10.01.2009.

http://  www.rcog.org.uk/index.asp?PageID=2023

 Şahin NH, Bıldırcın M, Gökyıldız Ş (2004). Gebelik, doğum ve postpartum döneme ilişkin Cochrane’de yer alan araştırma örnekleri ve perinatoloji hemşireleri için kanıta dayalı araştırma konuları. Hemşirelik Forumu Dergisi, 7(1): 42-49.

 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması TNSA-2008 Ana Raporu. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü Müdürlüğü Erişim: 05.12.2009.

http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2008/data/TNSA-2008_ana_Rapor-tr.pdf

 Ullmann H (2008). Evde Doğum Yapmak. Erişim: 10.01.2009.

http://  de.anneyiz.biz/haber/haberdtl.php?hid=11348

 Yılmaz M (2003). Doğum için eve marş marş. Aksiyon Haftalık Haber Dergisi,  433 - 24.03.2003. Erişim: 06.01.2009. http:// www.aksiyon.com.tr/detay.php?id=11759

 

 

 

 

Bu sitede yer alan tüm yazılı ve görsel materyaller emzirmedanismanligi.com sitesine ve site sahibine aittir. copyright © 2015 - 2017